Μουσικό από..θεμα | Εκπομπή 03 | Αυτοκίνητο


  • Εισαγωγή: Θέμα “Αυτοκίνητο”

Η σημερινή εκπομπή είναι αφιερωμένη στο αυτοκίνητο.


Σήμερα, 22 Ιουνίου, είναι η παγκόσμια μέρα VW Beatle, η μέρα που οι απανταχού λάτρεις του διάσημου “Σκαραβαίου” τιμούν το αγαπημένο τους αμάξι. Από τη μεριά μας εμείς, θα ξεκινήσουμε την εκπομπή με ένα τραγούδι όχι για το Beatle, αλλά ένα τραγούδι των Beatles αφιερωμένο στο αυτοκίνητο -μέσο μεταφοράς για κάποιους, αντικείμενο πόθου για κάποιους άλλους, σίγουρα όμως το αντικείμενο που έχει μπει ίσως περισσότερο στη ζωή μας τον προηγούμενο αιώνα


Τραγούδι: Drive My Car - The Beatles (https://youtu.be/kfSQkZuIx84)

  • Ιστορία του αυτοκινήτου

Με την εφεύρεση των μηχανών εσωτερικής καύσης από τον Γερμανό Karl Benz μειώθηκε σημαντικά το μέγεθος των κινητήρων. Το ΙΧ ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα ως είδος πολυτελείας, αντικαθιστώντας την πολυτελή άμαξα των μεγαλοαστών, όμως μετά το 1920 με την εφαρμογή από τον Φόρντ της μεθόδου της «αλύσσου παραγωγής» (ο γνωστός φορντισμός) το ΙΧ έγινε προσιτό και στους μεσαίους αλλά και στους μικροαστούς. Η βασική Αρχή του Καπιταλιστικού Συστήματος που είδαμε, της συνεχούς αύξησης της παραγωγής, έδρασε εδώ καταλυτικά, και το ΙΧ έγινε απαραίτητο στον κάτοικο της πόλης. Βέβαια θα πρέπει να τονιστεί ότι σ’ αυτό βοήθησε η καταστροφή των ΜΜΜ.

Ας αναφερθούμε λοιπόν στην «συνομωσία του Σικάγο»: το 1930 στις ΗΠΑ, θεσπίστηκε ένας “αντιμονοπωλιακός” (!) νόμος που απαγόρευε σε εταιρείες να κατέχουν ταυτόχρονα δίκτυα τραμ και εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, που ήταν ο κανόνας στις περισσότερες αμερικανικές πόλεις. Η παραγωγή ενέργειας ήταν σαφώς πιο κερδοφόρα οπότε οι εταιρίες, ξεπούλησαν τις γραμμές των τραμ, τις οποίες τις αγόρασε μια ομάδα αποτελούμενη από την General Motors, την Standard Oil, την Philips Petroleum και την Firestone. Η ομάδα αυτή, σύστησε μια εταιρεία λεωφορείων, την National City Lines η οποία ξήλωσε τα τραμ και εγκατέστησε λεωφορεία. Η μεταφορική ικανότητα του τραμ είναι από 4000 έως 12.000 επιβάτες ανά ώρα ενώ του λεωφορείου και του τρόλεϋ δεν μπορεί να ξεπεράσει τις 2000-3000, ανάλογα με τις συνθήκες της οδικής κυκλοφορίας, ήταν λοιπόν αναμενόμενο ότι διαλύθηκαν άμεσα οι συγκοινωνίες.

Παράλληλα με την κατάλληλη διαφήμιση, στράφηκε ο κόσμος στα ΙΧ, h αύξηση των ΙΧ επιφέρει δυσχέρεια στην κυκλοφορία, η οποία με την σειρά της οδηγεί σε περαιτέρω αύξηση των ΙΧ και ούτω καθεξής. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό και ως “φαύλος κύκλος των μεταφορών”

Μετά από τον Πόλεμο, έγινε στο Σικάγο η περίφημη «Δίκη του Σικάγου». Δικάστηκαν οι παραπάνω εταιρείες, αποδείχτηκε η συνομωσία τους και καταδικάστηκαν οι υπεύθυνοι διευθύνοντες σύμβουλοι, μόνο που τα πρόστιμα ήταν …συμβολικά, ένα δολάριο ή κάτι παραπάνω.

Η παραπάνω τακτική των αμερικανικών εταιρειών, επαναλήφθηκε ευρέως και σε χώρες της Ευρώπης, όπου μετά τον Πόλεμο αφαιρούσαν τις γραμμές των τραμ με το αιτιολογικό ότι εμπόδιζαν την κυκλοφορία, και εγκαθιστούσαν τρόλεϋ ή λεωφορεία, ουσιαστικά στρέφοντας τον κόσμο στο ΙΧ. Αυτό έγινε καθολικά στην Ελλάδα, την Γαλλία, την Μεγάλη Βρετανία, εν μέρει στην Ιταλία και σε μικρότερο βαθμό στην Γερμανία, από το 1945 ως το 1965 περίπου.


Τραγούδι: Βίκυ Μοσχολιού - Το τραμ το τελευταίο (https://youtu.be/EOPW0Zo12NE)

  • Σοσιαλιστικές χώρες

Στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες είχε δοθεί βάρος στα ΜΜΜ και ιδεολογικά και στην πράξη. Είναι γνωστό από πλήθος κοινωνιολογικών μελετών ότι η μεταφορά με ΙΧ εντείνει τον ατομικισμό, την αντικοινωνικη συμπεριφορά, την κοινωνική απομόνωση, ενώ τα αντίθετα συμβαίνουν στα ΜΜΜ.

Όμως, για πολλούς και γνωστούς λόγους, στις πλατιές μάζες είχε περάσει η ιδεολογία του ΙΧ (όπως και πολλά άλλα «αγαθά» του καπιταλισμού) με συνέπεια τώρα, εύκολα να πέφτουν στην παγίδα και προπαγάνδα υπέρ του ΙΧ, τα αποτελέσματα βέβαια θα τα δουν και αυτοί αργότερα. Να σημειώσουμε τις απόψεις μιας ομάδας θεωρητικών του Μεσοπολέμου με επικεφαλής τον Le Corbusier οι οποίοι προπαγάνδιζαν και «θεωρητικά (!) την χρήση και κυριαρχία του ΙΧ σε σημείο που έθεσαν την «κυκλοφορία» ως μια από τις τέσσερις βασικές λειτουργίες της πόλης στο 4ο CIAM (Congrès Internationaux d'Architecture Moderne) το 1933 ενώ αντίθετα η ομάδα του Δεσποτόπουλου έθετε την κυκλοφορία ως μια από τις «τεχνικές εξυπηρετήσεις» στην πόλη, όπως η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, οι αποχετεύσεις και η ύδρευση κλπ. Υπενθυμίζουμε ότι άλλο η «κυκλοφορία μέσα στην πόλη» ή ακόμη και μέσα στο ΜΜΜ όπου πραγματοποιούνται κοινωνικές διεργασίες, και άλλο η κυκλοφορία με το ΙΧ.


Τραγούδι: Νικόλας Άσιμος - Το Μπλουζ Του Κουδουνιστή (https://youtu.be/RWf2SVDxXRw)

  • Woody Guthrie - Riding in my car (Car Song)

Το τραγούδι βρίσκεται στο δίσκο του Woody Guthrie “This Land is your Land” toy 1954, και αποτελεί ένα παιδικό τραγούδι για κάποιον που αποφασίζει να πάει μια βόλτα με το αμάξι του. Στον κόσμο του Guthrie τα αυτοκίνητα είναι μια πηγή θορύβου, που παράγουν ενοχλητικούς ήχους, πράγμα που προσπαθεί και ο ίδιος να μιμηθεί στο τραγούδι του.

Το τραγούδι εκτελέστηκε το 2000 από τον Bruce Springsteen στην συναυλία “Until We Outnumber Them” (Μέχρι να τους ξεπεράσουμε -ελευθερη μετάφραση), όπου πολλοί καλλιτέχνες μεταξυ των οποίων οι Ani DiFranco, Indigo Girls, Billy Bragg έπαιξαν τραγούδια του Guthrie.

Σε αυτό το live ο Springsteen, που και ο ίδιος χρησιμοποιεί το αυτοκίνητο πολύ συχνά στα τραγούδια του -σαν στοιχείο διεξόδου και δραπέτευσης, μιμείται τους ήχους του αυτοκινήτου όπως και ο Guthrie, και μάλιστα με “υστερικό τρόπο” όπως περιγράφει σε συνέντευξη της η Anna Guthrie, εγγονή του καλλιτέχνη και επικεφαλής του Woody Guthrie Foundation.


Τραγούδι: Woody Guthrie - Riding in my car (Car Song) (https://youtu.be/DUDtFdnn9oQ)

  • Γιατί όχι ΙΧ στην πόλη

Γράφει ο Γιώργος Σαρηγιάννης, Oμότιμος καθηγητής Ε.Μ.Πολυτεχνείου.

Γιατί όχι ΙΧ στην πόλη; Γιατί τα μέσα σταθερής τροχιάς είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος μετακίνησης μέσα στη πόλη;

διότι με το ΙΧ, το κάθε μεταφερόμενο πρόσωπο καταλαμβάνει 20 με 40 φορές περισσότερο χώρο στον δρόμο σχετικά με τα Μαζικά Μέσα Μεταφοράς: 25-40 τετραγωνικά μέτρα οδοστρώματος ανά επιβάτη, ενώ το λεωφορείο 1,9 το τρόλεϋ και το τραμ 1,2 ενώ το ΙΧ απαιτεί επί πλέον και χώρο στάθμευσης.

διότι η κατανάλωση ενέργειας ανά μεταφερόμενο επιβάτη με ΙΧ είναι 7 με 10 φορές περισσότερη από τα Μαζικά Μέσα Μεταφορών

διότι η παραγωγή καυσαερίων είναι αντίστοιχη με την κατανάλωση ενέργειας, με αποτέλεσμα σήμερα το 50% και άνω της ρύπανσης της ατμόσφαιρας να προέρχεται από το ΙΧ (για το υπόλοιπο ευθύνεται η βιομηχανία και η οικιακή χρήση)

διότι ο θόρυβος που παράγει το τραμ είναι μικρότερος από εκείνον του λεωφορείου ή του ΙΧ και συγκεκριμένα το τραμ προξενεί θόρυβο 66-71 ντεσιμπέλ ενώ το ΙΧ 80-85 και το λεωφορείο 90.

διότι η κίνηση του ΙΧ στις πόλεις διαλύει τον αστικό ιστό, διαχωρίζει τις πλευρές του δρόμου μεταξύ τους καθιστώντας δύσβατη την απέναντι προσπέλαση, προκαλέι θόρυβο, καυσαέριο, ατυχήματα, ακόμη και αισθητική ρύπανση, στην αδυναμία του να εξασφαλίσει θέση για στάθμευση καταλαμβάνει δημόσιο χώρο που ανήκει στους πεζούς (πεζοδρόμια και πλατείες) και ένα σωρό άλλα.

τέλος, διότι είναι «αντικοινωνικό» μέσο, απομονώνει τους πολίτες, και δημιουργεί αίσθημα εγωκεντρισμού και επιθετικότητας στους χρήστες του και εξατομικεύει την δημόσια κοινωνική ζωή –ουσιαστικά εξαφανίζει την δημόσια ζωή, μεταφέροντας στον χώρο της πόλης τον ιδιωτικό χώρο του καθ’ ενός, απομονώνοντάς τον από το κοινωνικό σύνολο και τις διεργασίες που επιτελούνται στον κοινωνικό χώρο της πόλης.

Ας ακούσουμε ένα τραγούδι του Βασίλη Παπακωνσταντίνου όπου σατιρίζει και κρίνει θα μπορούσαμε να πούμε την χρήση του ΙΧ.


Τραγούδι: Βασίλης Παπακωνσταντίνου - Καλοκαίρι (https://youtu.be/5Zt_Qsc2pQc)

  • Who - My Generation

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Townshend κιθαρίστας και στιχουργός της μπαντας, έγραψε το τραγούδι σε ένα τρένο και λέγεται ότι είναι εμπνευσμένος από τη βασιλομήτορα, η οποία φέρεται να είχε ρυμουλκήσει τον Townshend το 1935 μεσα σε ένα αυτοκίνητο μάρκας Packard από έναν δρόμο στο Belgravia, επειδή προσβλήθηκε από το θέαμα κατά τη διάρκεια της καθημερινής της οδήγησης. Ο Townshend ανεφερε επίσης το "Young Man Blues" του Mose Allison ως έμπνευση για το τραγούδι, λέγοντας "Χωρίς αυτό δεν θα είχα γράψει το My Generation. Ο Townshend είπε στο Rolling Stone το 1985 ότι “το My Generation προσπάθησε πολύ να βρει θέση στην κοινωνία."


Τραγούδι: The Who - My Generation (https://youtu.be/qN5zw04WxCc)

  • Η ιδεολογία του αυτοκινήτου

Το αυτοκίνητο εδώ και χρόνια αποτελεί κάτι σαν καθολικό δικαίωμα, σαν μια δημοκρατική κατάκτηση όλων προς τη απρόσκοπτη μετακίνηση. Είναι όμως έτσι;

Μόνο το 20% της ανθρωπότητας κατέχει το 80% των αυτοκινήτων που κυκλοφορούν. Παρόλα αυτά το σύνολο του πλανήτη υφίσταται τις συνέπειες αυτού. Αν όλοι οι άνθρωποι του πλανήτη μπορούσαν να κατέχουν από ένα αυτοκίνητο, τοτε μάλλον η υπάρξη του ίδιου του πλανήτη και της ανθρωπότητας θα ήταν υπό συζήτηση. Αποτελεί τελικά, το αυτοκίνητο ένα προνόμιο για λίγους, ακόμα και αν εμείς στον δυτικό κόσμο δυσκολευόμαστε πολύ να το αντιληφθούμε.

Μια μόνο χώρα, η Γερμανία, έχει περισσότερα αυτοκίνητα από το σύνολο όλων των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής. Αλλά οι 3 στους 4 νεκρούς από αυτοκινητιστικά δυστυχήματα σε όλο τον πλανήτη είναι από το Νότο του κόσμου και από αυτούς τους τρεις νεκρούς οι δυο είναι πεζοί. Στους λατινοαμερικάνικους δρόμους κυκλοφορεί ένα πολύ μικρό ποσοστό των αυτοκινήτων του κόσμου, αλλά ορισμένες από τις πιο μολυσμένες πόλεις του κόσμου βρίσκονται στη Λατινική Αμερική.

Όπως αναφέρει και ο Εδουάρδο Γκαλεάνο, Ουρουγουανός δημοσιογράφος και συγγραφέας:

“Σ’ αυτόν τον πολιτισμό όπου τα πράγματα αποκτούν συνεχώς μεγαλύτερη αξία και οι άνθρωποι μικρότερη, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας καθορίζουν τους κανόνες: δεν αγοράζεις εσύ τα πράγματα, αυτά σε αγοράζουν, το αυτοκίνητο σε χρησιμοποιεί., ο υπολογιστής σε προγραμματίζει, η τηλεόραση σε παρακολουθεί.”

“Ο εφιάλτης των πόλεων, όπου τα αυτοκίνητα έχουν τον πρώτο λόγο, έχει επιβληθεί στον κόσμο σαν το μοναδικό δυνατό πρότυπο ζωής. Οι πόλεις της Λατινικής Αμερικής ονειρεύονται να γίνουν σαν το Λός Άντζελες, όπου οκτώ εκατομμύρια αυτοκίνητα ορίζουν τους ανθρώπους. Ελπίζουμε να γίνουμε κάποτε μία γκροτέσκα απομίμηση αυτής της τρέλας. Πέντε αιώνες τώρα, αντί να δημιουργούμε εξασκούμαστε στην απομίμηση. Αφού λοιπόν είμαστε καταδικασμένοι στην απομίμηση, ας επιλέγουμε με λίγο μεγαλύτερη προσοχή τα πρότυπά μας. \ Αν συμμορφωθούμε προς τας υποδείξεις τότε εγγυημένα θα βλέπουμε όλοι τις ίδιες εικόνες, θα ακούμε όλοι τους ίδιους ήχους, θα φοράμε τα ίδια ρούχα, θα τρώμε όλοι τα ίδια χάμπουργκερ και θα είμαστε όλοι μόνοι μες στην ίδια μοναξιά, μέσα σε σπίτια ίδια, σε γειτονιές ίδιες, σε πόλεις ίδιες, όπου όλοι θα αναπνέουμε την ίδια βρώμα και θα υπηρετούμε τα αυτοκίνητά μας με την ίδια προσήλωση και θα ανταποκρινόμαστε στις διαταγές των ί