Ένα κινηματογραφικό ταξίδι στη λωρίδα του θανάτου

Updated: Dec 12, 2020

Με αφορμή τα 33 χρόνια (09/12/1987) απ’το ξέσπασμα, των πρώτων εκδηλώσεων της Ιντιφάντα, της άοπλης εξέγερσης των Παλαιστινίων κατά της Ισραηλινής κατοχής και καταπίεσης, στη Λωρίδα της Γάζας, αποφασίσαμε να κάνουμε ένα κινηματογραφικό ταξίδι στην λωρίδα του θανάτου, στην εκπομπή Μουσική στο Celluloid.



Ιστορικό

Η 15η Μαΐου σηματοδοτεί την εκτόπιση περισσότερων από 700.000 Παλαιστινίων μετά τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ το 1948. Οι παλαιστίνιοι θυμούνται και τιμούν την ημέρα της Νάκμπα (καταστροφή δηλαδή της Παλαιστίνης το 1948) όπου ο Παλαιστινιακός λαός είχε υποστεί την χειρότερη γενοκτονία στην ιστορία του. Σιωνιστικές οργανώσεις τότε με άριστο εξοπλισμό και εκπαίδευση και με την στήριξη των κατοχικών δυνάμεων της Μεγάλης Βρετανίας τότε, εξαπειλούσαν επιθέσεις κατά των χωριών, των πόλεων και των συνοικιών των Παλαιστινίων, με σκοπό το διωγμό του λαού από τα σπίτια του, διαπράττοντας με αυτό τον τρόπο μαζικές σφαγές εις βάρος του άμαχου Παλαιστινιακού λαού. Ως αποτέλεσμα αυτού σκοτώθηκαν 15.000, δεκάδες χιλιάδες τραυματίστηκαν, καταστράφηκαν ολοσχερώς 415 Παλαιστινιακά χωριά, 70% από τον Παλαιστινιακό πληθυσμό εκτοπίστηκε δια βίας από την πατρίδα του για να καταλήξουν πρόσφυγες στις γύρω περιοχές, και 78% των εδαφών της ιστορικής Παλαιστινιακής γης καταλείφθηκε από τις Σιωνιστικές οργανώσεις για να διακηρυχθεί πάνω σε αυτά τα εδάφη το κράτος του Ισραήλ.

Στην Λωρίδα της Γάζας η ισραηλινή στρατιωτική παρουσία σημαίνει κατασχέσεις γης, εποικισμό ισραηλινών στα κατεχόμενα εδάφη, καταπίεση, μαζικές φυλακίσεις, απελάσεις, κατεδαφίσεις κατοικιών και αυθαιρεσίες.

Στις 9 Δεκέμβρη του 1987 όμως κάτι αλλάζει. Ένα στρατιωτικό ισραηλινό όχημα έπεσε με δύναμη πάνω στα αυτοκίνητα Παλαιστινίων που επέστρεφαν από τις δουλειές τους, σκοτώνοντας τέσσερα άτομα. Την επόμενη ημέρα περίπου 10.000 Παλαιστίνιοι πηγαίνουν στην κηδεία και ακολουθούν πορείες διαμαρτυρίας. Σε μια από αυτές κάποιοι διαδηλωτές πετούν βόμβες μολότοφ σε όχημα περιπολίας των Ισραηλινών. Ο ισραηλινός στρατός απαντά με δακρυγόνα και αληθινά πυρά. Ένας 17χρονος πέφτει νεκρός. Η εξέγερση ξεκινά και εξαπλώνεται στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα.

Παιδιά και έφηβοι περνούν τα επόμενα χρόνια πετώντας πέτρες και μολότοφ στους πάνοπλους και προηγμένους τεχνολογικά Ισραηλινούς. Αυτά ήταν τα όπλα τους. Γι’ αυτό και η Ιντιφάντα ονομάστηκε αλλιώς και «πετροπόλεμος». Οι Ισραηλινοί απαντούσαν με μαζικές συλλήψεις και φυλακίσεις. Θύματα αυτών περίπου 18.000 Παλαιστίνιοι. Δεν υπήρχε δικαίωμα δίκης. Απαγορεύσεις κυκλοφορίας, λουκέτα στα σχολεία, μαζικές κατεδαφίσεις σπιτιών, καταστροφή γεωργικών εκτάσεων, περιορισμός του νερού ήταν τα αντίποινα των ισραηλινών.

Οι Παλαιστίνιοι έκαναν μποϊκοτάζ στα ισραηλινά προϊόντα, δημιούργησαν δικές τους ιατρικές μονάδες, έκαναν απεργίες και διαδηλώσεις και καλούσαν τη διεθνή κοινότητα να υποστηρίξει τον αγώνα τους. Η πρώτη αυτή Ιντιφάντα που άφησε πίσω τους χιλιάδες νεκρούς Παλαιστίνιους διήρκεσε έως το 1993, όταν και υπογράφηκε η Συνθήκη του Όσλο, μεταξύ του Γιασέρ Αραφάτ και του Γιτζάκ Ράμπιν που υποτίθεται ότι θα άνοιγε το δρόμο για τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.

Η πρώτη Ιντιφάντα, που στα αραβικά σημαίνει «ταρακούνημα», υπήρξε μία άοπλη εξέγερση. και στην πρώτη εκδοχή της ήταν ένα αυθόρμητο φαινόμενο.

Η Παλαιστίνη, πέρα από την ισραηλινή κατοχή δεκαετιών, γνωρίζει μια άλλη κατοχή, αυτή του πολιτισμού της. Η τέχνη των Παλαιστίνιων δημιουργών είναι η ανάγκη του παλαιστινιακού λαού για ελευθερία και πατρίδα. Ετσι, ο παλαιστινιακός κινηματογράφος από τη γέννησή του έως σήμερα ψάχνει και αναζητά, προσπαθώντας να βρει το δρόμο του μέσα από τα χαρακώματα της παλαιστινιακής τραγωδίας. Με δεδομένο ότι η τέχνη και ο κινηματογράφος της Παλαιστίνης φέρει τη δύναμη του λαού της και ότι ο εθνικός χαρακτήρας του διαδρομεύει τον κόσμο σε μια γλώσσα παγκόσμια, όπως είναι η κινηματογραφική, οι ταινίες των παλαιστινίων δημιουργών δίνουν την ιδιαιτερότητα σπουδής για το παλαιστινιακό πρόβλημα, μέσα από το βλέμμα των δημιουργών της


«Ο παλαιστινιακός κινηματογράφος έχει να αντιμετωπίσει τον συντηρητισμό των αραβικών κρατών, αλλά και τα μπλόκα των Ισραηλινών στην παραγωγή των ταινιών. Οι παραγωγοί των ταινιών μας είναι συνήθως ευρωπαϊκά τηλεοπτικά κανάλια και, κυρίως, προβάλλονται σε όλο τον κόσμο και λιγότερο ή καθόλου στην ίδια τη χώρα μας ή είναι απαγορευμένες σε πολλές αραβικές χώρες», τονίζει πολύ χαρακτηριστικά ο πολυβραβευμένος Παλαιστίνιος σκηνοθέτης Μισέλ Κλέιφι που ζει και δημιουργεί στο Παρίσι.


Ο παλαιστινιακός κινηματογράφος ξεκίνησε μαζί με την εξέγερση της Ιντιφάντα

και «θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ανύπαρκτος ή και ανυπόστατος καθώς οι ταινίες που κάνουμε δεν υποστηρίζονται από κανένα οργανωμένο κράτος και οι ταινίες μας δεν παίζονται καν στην Παλαιστίνη, όπου δεν υπάρχουν κινηματογράφοι», συμπληρώνει ο Μισέλ Κλέιφι!


Στο αφιέρωμα που ακολουθεί, παρουσιάζουμε μερικές χαρακτηριστικές ταινίες, οι οποίες προσπαθούν να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει, στην αιματοβαμμένη Γάζα…



Al Nakba: Η ιστορία της Παλαιστίνης 1799 – έως σήμερα (2020) της Rawan Damen

Al-Nakba: The Palestinian catastrophe

Η Πρεσβεία του Κράτους της Παλαιστίνης στην Αθήνα στην 72η θλιβερή επέτειο της Nakba (καταστροφής) είχε την τιμή να παρουσιάσει το ντοκιμαντέρ «AL NAKBA» της Rawan Damen. Το ντοκιμαντέρ «Η ΙΣΤΟΡΊΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΣΤΊΝΗΣ 1799 – ΈΩΣ ΣΉΜΕΡΑ» είναι σε 4 μέρη και η προβολή ξεκίνησε την Δευτέρα 11 Μαΐου 2020 και ολοκληρώθηκε με το 4ο και τελευταίο επεισόδιο την Πέμπτη 14 Μαΐου 2020. Η αρχική ιδέα ήταν να διεξαχθεί μια ανοιχτή προβολή του ντοκιμαντέρ, ωστόσο λόγω της απροσδόκητης επίθεσης της πανδημίας COVID-19, η Πρεσβεία έπρεπε να τροποποιήσει ανάλογα τα σχέδιά της. Το ντοκιμαντέρ προτείνεται ανεπιφύλακτα μιας και παρουσιάζει ολόκληρο το ιστορικό του πολύπαθου αυτού λαού.



Lemon Tree (2008) του Eran Riklis


Η Λεμονιά» με πολύ πειστικό τρόπο δείχνει τον παραλογισμό που επιβλήθηκε και επικρατεί σε αυτήν την περιοχή του κόσμο. Τον παραλογισμό και το πολιτικό αδιέξοδο! Το Ισραήλ βλέπει ή θέλει να βλέπει παντού απειλές. Πάνω σε αυτή την άποψη οικοδομεί την επιθετική πολιτική του. Και καταφεύγει στις ακρότητες. Θέλει να ξεριζώσει καθετί παλαιστινιακό! Στη συγκεκριμένη περίπτωση τις λεμονιές ενός μικρού παλαιστινιακού κτήματος, το οποίο συνορεύει με το σπίτι του υπουργού Εθνικής Αμυνας του Ισραήλ. Οι «Λεμονιές» είναι μια απειλή (αφού κάτω από τις φυλλωσιές μπορούν να κρυφτούν οι παλαιστίνιοι «τρομοκράτες»). Πρέπει, λοιπόν, να κοπούν κεφάλια! Να καθαρίσει το τοπίο!

Από την άλλη μεριά, η Παλαιστίνια γυναίκα στην οποία ανήκει το κτήμα, η Παλαιστίνη με άλλα λόγια, δεν μπορεί να δεχτεί τον αποκεφαλισμό (ξεριζωμό) των παιδιών της (των Λεμονιών). Αντιστέκεται. Θα δώσει τη μάχη μέχρι το τέλος!

Η ταινία γυρίστηκε από Ισραηλινό σκηνοθέτη! Και αυτό είναι μια ελπίδα. Έστω και αν, για ευνόητους λόγους, αναγκάστηκε να μιλήσει παραβολικά ή να κάνει κάποιες συναισθηματικές παραχωρήσεις. Να βάλει, για παράδειγμα, τη γυναίκα του υπουργού του Ισραήλ, να κατανοεί την Παλαιστίνια γυναίκα (γιατί και η Ισραηλινή γυναίκα νιώθει φυλακισμένη, αφού είναι υποχρεωμένη να κυκλοφορεί με σωματοφύλακες). Ή να βάλει τον Παλαιστίνιο δικηγόρο να συμπεριφέρεται στην Παλαιστίνια γυναίκα με αποικιοκρατικό τρόπο. Αυτός ο συμψηφισμός, πως και από τις δύο πλευρές υπάρχουν οι κακοί και οι καλοί, είναι ισοπεδωτικός και άδικος.

«Η Λεμονιά» είναι καλογυρισμένη. Εχει εξαιρετικές ερμηνείες, με πρώτη την Παλαιστίνια γυναίκα, η οποία με τα θαυμάσια μάτια της και μόνον «γράφει» τη θέληση της Παλαιστίνης να αγωνιστεί ενάντια στο ξερίζωμα και στα συρματοπλέγματα. Η ταινία είναι τρυφερή και προβληματίζει.


The Wanted 18 (2014) των Amer Shomali και Paul Cowan


Το ντοκιμαντέρ / animation του Αμέρ Σομάλι και του Πωλ Κάουν οι «18 Δραπέτες» εστιάζει στο 1987 και στις αρχές της πρώτης Ιντιφάντα. Οι κάτοικοι ενός παλαιστινιακού χωριού κοντά στη Βηθλεέμ αγοράζουν 18 αγελάδες από ένα κιμπούτζ σε μια προσπάθεια να γίνουν αυτάρκεις από πλευράς τροφίμων, από το Ισραήλ.

«Τα αρχεία των Παλαιστινίων από την πρώτη Ιντιφάντα προέρχονται από τον ξένο τύπο. Διαχειρίζονται το παλαιστινιακό ζήτημα, ανάλογα με τη δική τους ατζέντα. Όσοι υποστηρίζουν τους Παλαιστίνιους τους παρουσιάζουν ως μαρτυρικά θύματα και όσοι είναι εναντίον τους ως τρομοκράτες που καίνε λάστιχα και πετάνε μολότοφ. Ο τύπος ποτέ δεν έδειξε πώς είναι οι συνηθισμένοι Παλαιστίνιοι στην καθημερινή τους ζωή: ότι αρμέγουν αγελάδες, ταΐζουν κότες, βοηθούν τα παιδιά τους στα μαθήματά τους.» - Αμέρ Σομάλι



Degrade (2015) των Tarzan and Arab Nasser


Συμπαραγωγή Παλαιστίνης-Γαλλίας-Αλγερίας. Στην Παλαιστίνη, 13 διαφορετικές γυναίκες εγκλωβίζονται σ' ένα ινστιτούτο ομορφιάς μετά από την έκρηξη βίας που ξεσπά στον δρόμο, ανταλλάσσοντας κωμικούς διαλόγους και κουτσομπολιά αλλά και μερικούς από τους βαθύτερους φόβους τους. Πρόκειται για το συγκινητικό φιλμ «Ντεγκραντέ» (Degrade) των Άραμπ και Τάρζαν Νάσερ, που είχε τον Επίσημη Συμμετοχή στην Εβδομάδα Κριτικής του Φεστιβάλ Καννών, αποσπώντας εξαιρετικές κριτικές, ενώ απέσπασε και την Χρυσή Αθηνά του 21ου Διεθνούς Κινηματογραφικού Φεστιβάλ της Αθήνας - Νύχτες Πρεμιέρας.


Eyes of a Thief ( 2014) της Najwa Najjar


Ο Ταρέκ, μετά από 10 χρόνια φυλάκισης, βγαίνει από τη φυλακή και κουβαλώντας ένα επικίνδυνο μυστικό, ψάχνει για την κόρη του στην πολιτικά ταραχώδη Παλαιστίνη. Το όνομα της ταινίας αναφέρεται στην εγκαταλελειμμένη κοιλάδα ανάμεσα στην περιοχή της Ραμάλα και την Ναμπλούς. Στην περιοχή παρουσιάζονταν ληστείες με αποτέλεσμα η Βρετανική Κυβέρνηση να φτιάξει αστυνομικό σταθμό για να προστατεύει τους ταξιδιώτες. Οι Βρετανικοί στρατώνες παραμένουν έρημοι πλέον εκεί, αλλά οι Ισραηλινοί τους χρησιμοποίησαν για να στήσουν ένα μόνιμο σημείο ελέγχου της περιοχής. Μέρος της ταινίας, βασίζεται σε αληθινά γεγονότα που έγιναν το 2002 στη Ραμάλα της Παλαιστίνης. Η Νάζουα Ναζάρ προσπαθεί μέσω του κινηματογράφου να σπάσει το κατεστημένο. Χωρίς πολιτικές δηλώσεις, παρουσιάζει πώς είναι στην πραγματικότητα οι κατακτητές που κλέβουν γη και νερό στη χώρα της. Επίσημη Πρόταση της Παλαιστίνης, για το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας του 2015.



Omar (2013) του Hany Abu-Assad


Ο Ομάρ, είναι συνηθισμένος να αποφεύγει τις σφαίρες των στρατιωτών όταν περνά το Τείχος που χωρίζει στα δύο την πόλη της Παλαιστίνης, ώστε να επισκεφθεί την κρυφή του αγάπη, τη Νάντια. Αλλά η κατεχόμενη Παλαιστίνη δεν γνωρίζει ούτε την απλή αγάπη, ούτε τον ξεκάθαρο πόλεμο. Στην άλλη μεριά του τείχους, ο ευαίσθητος νεαρός φούρναρης Ομάρ, γίνεται ένας μαχητής της ελευθερίας. Οι συνθήκες θα τον οδηγήσουν να έρθει αντιμέτωπος με οδυνηρές επιλογές για τη ζωή και στο δίλημμα να τιμήσει την πατρίδα του, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τη γυναίκα της ζωής του.